De Hoge Raad oordeelt over de reikwijdte van de legessanctie (art. 3.1 lid 4 Wro)



Op vrijdag 17 november wees de Hoge Raad een voor gemeenten belangrijk arrest over de legessanctie van artikel 3.1 lid 4 Wro (ECLI:NL:HR:2017:2877).

Actualiseringsplicht en de legessanctie

Gemeenteraden dienen iedere tien jaar een bestemmingsplan opnieuw vast te stellen. Doet de gemeenteraad dat niet, dan heeft dat tot consequentie dat geen leges voor werkzaamheden, die met dat oude bestemmingsplan samenhangen, mogen worden ingevorderd; de legessanctie. Artikel 3.1 lid 4 Wro verwoordt het als volgt: Indien niet voor het verstrijken van de periode van tien jaar de gemeenteraad een nieuw bestemmingsplan heeft vastgesteld (of een verlengingsbesluit heeft genomen) vervalt de bevoegdheid tot het invorderen van rechten ter zake van na dat tijdstip door of vanwege het gemeentebestuur verstrekte diensten die verband houden met het bestemmingsplan.

Onduidelijkheden over de reikwijdte van de legessanctie

Al vrij snel na invoering van de legessanctie kwamen verschillende vragen op: gaat het, gelet op de letterlijke wettekst, alleen om het ínvorderen van leges, of mogen de leges niet eens gehéven worden? En als je juist vrijstelling wilt verlenen van het bestemmingsplan, is dat dan ook een dienst die verband houdt met het (verlopen) bestemmingsplan, of mag je voor die afwijkingswerkzaamheden wel leges in rekening brengen? Vallen alle diensten die gemoeid zijn met het verlenen van omgevingsvergunningen, onder de diensten die verband houden met het bestemmingsplan? Met andere woorden: mogen voor andere verstrekte diensten in dat kader nog wel leges worden geheven?

Op deze vragen heeft de Hoge Raad nu een antwoord gegeven:

Alleen verbod op invorderen, of ook op heffen?

Allereerst overweegt de Hoge Raad dat een redelijke, met doel en strekking van artikel 3.1 lid 4 Wro strokende uitleg van de legessanctie met zich meebrengt dat daardoor niet alleen de bevoegdheid tot invordering vervalt, maar ook de bevoegdheid tot het heffen van de betreffende leges. Ook heffen is dus niet langer geoorloofd.

Legessanctie ook bij een buitenplanse afwijkingsvergunning?

Voorts wordt duidelijk gemaakt dat de legessanctie niet alleen ziet op het in behandeling nemen van aanvragen voor bouw-, aanleg- of sloopactiviteiten in overeenstemming met het betreffende (uit de termijn gelopen) bestemmingsplan, maar ook op aanvragen waarin verzocht wordt om een omgevingsvergunning voor activiteiten die in strijd zijn met dat bestemmingsplan (buitenplanse afwijkingen). De Hoge Raad overweegt daarbij dat het voor de toepasselijkheid van de legessanctie vereiste verband is gelegen in de omstandigheid dat de noodzaak om een afwijkingsvergunning aan te vragen, voortvloeit uit de inhoud van het (te oude) bestemmingsplan. Dus ook geen legesheffing bij afwijken van het bestemmingsplan.

Verbod tot heffen van alle betrokken leges?

Tot slot bepaalt de Hoge Raad dat het in behandeling nemen van een aanvraag tot verlening van een omgevingsvergunning moet worden aangemerkt als een door of vanwege het gemeentebestuur verstrekte dienst die verband houdt met het bestemmingsplan. De omstandigheid dat het gemeentebestuur in het kader van de verdere behandeling van de aanvraag werkzaamheden van verschillende aard moet verrichten en verschillende toetsingskaders moet hanteren, is in dit verband van geen belang. Voor alle diensten c.q. werkzaamheden die bij de vergunningverlening komen kijken, kunnen dus geen leges meer worden geheven.

De reikwijdte van de legessanctie is dus groter dan veel gemeenten dachten. Dat betekent dat nog steeds belang bestaat bij het tijdig opnieuw vaststellen van een bestemmingsplan.

Wetsvoorstel afschaffing actualiseringsplicht

Met het oog op de invoering van de Omgevingswet heeft de Minister in het voorjaar van 2017 een wetsvoorstel aanhangig gemaakt die de actualiseringsplicht zou moeten laten vervallen; gemeenten kunnen hun tijd en aandacht beter aan de invoeringsperikelen rondom de Omgevingswet besteden, dan dat nog snel allerlei oude bestemmingsplannen worden geactualiseerd, zo is de gedachte.

(Dossier 34 666, Wijziging van de Wet ruimtelijke ordening en de Invoeringswet Wet ruimtelijke ordening (afschaffing actualiseringsplicht bestemmingsplannen en beheersverordeningen))

Het wetsvoorstel is na de verkiezingen weliswaar snel van de controversieel verklaarde lijst gehaald,  maar veel voortgang is er sindsdien nog niet geweest. We moeten afwachten wat het nieuwe kabinet met dit wetsvoorstel van plan is en of er enige voortvarendheid wordt betracht. Zo lang de actualiseringsplicht geldt, geldt ook de legessanctie bij het niet nakomen van die plicht. Een legessanctie die dus verstrekkender gevolgen heeft dan men wellicht tot dusver wilde aannemen.

Deze bijdrage is ook gepubliceerd in de Nieuwsbrief Omgevingsrecht van SDU.

Voor meer informatie kunt u contact opnemen met Marieke Dankbaar (tel. 0235530236), dankbaar@potjonker.nl of één van de andere advocaten van de sectie Bestuurs- en Overheidsrecht van Pot Jonker Advocaten.




Actueel / blog

Pot Jonker Advocaten is op zoek naar een advocaat-medewerker met belangstelling voor de civiele overheidspraktijk

Overheidsteam bij Pot Jonker Advocaten De overheidspraktijk van Pot Jonker kent een breed scala aan werkzaamheden. Wij zijn gespecialiseerd in omgevingsrecht, gebiedsontwikkeling, gemeenterecht, openbare orde en veiligheid, bestuursprocesrecht, subsidies, handhaving, overheidsaansprakelijkheid en overheidsprivaatrecht. Wij adviseren en procederen zowel voor overheden, waaronder lokale en semi-overheden, als voor ondernemingen en particulieren die met overheden te maken hebben.  ❯

Pot Jonker Advocaten
07 april 2021

Pot Jonker Advocaten zoekt een gevorderd stagiair of beginnend medewerker overheidspraktijk

Overheidsteam bij Pot Jonker Advocaten Overheidsrecht is een belangrijke specialisatie binnen ons kantoor. De overheidspraktijk van Pot Jonker kent een breed scala aan werkzaamheden. Wij zijn gespecialiseerd in omgevingsrecht, gebiedsontwikkeling, gemeenterecht, openbare orde en veiligheid, bestuursprocesrecht, subsidies, handhaving, overheidsaansprakelijkheid en overheidsprivaatrecht. Wij adviseren en procederen zowel voor overheden, waaronder lokale en semi-overheden, als voor ondernemingen  ❯

Pot Jonker Advocaten
07 april 2021

Tips & Tricks vergunningaanvraag buitenfestival voor festivalorganisatoren

De procedures om succesvol een vergunning voor een buitenfestival aan te vragen zijn er de laatste jaren niet makkelijker op geworden. Er moet met steeds meer aspecten rekening gehouden worden bij een vergunningaanvraag. Denk aan de gevolgen van een festival voor de stikstofdepositie in een natuurgebied of de geluids- en verkeersoverlast voor omwonenden. Maar ook  ❯


Burgemeester Tilburg mocht autoverhuurbedrijf geen dwangsommen opleggen

De Algemene Plaatselijke Verordening van de gemeente Tilburg kent sinds 2016 een bepaling, op grond waarvan de burgemeester de bevoegdheid heeft om gebouwen en bedrijfsmatige activiteiten aan te wijzen waarvoor een vergunningplicht gaat gelden, omdat in of rondom deze gebouwen of door de bedrijfsmatige activiteiten de leefbaarheid of de openbare orde en veiligheid in de  ❯


Doorgeslagen rechtsverwerkingsclausules in aanbestedingsdocumentatie

In het maart-nummer van het Tijdschrift voor Bouwrecht (TBR) is een annotatie verschenen van de hand van Babette Blaisse, Esther Dubach en Nathanaëlle Kiekens. Hierin behandelen zij een aanbestedingsrechtelijk vonnis van de voorzieningenrechter van de rechtbank Den Haag. De zaak gaat over het volgende: In de aanbestedingsstukken van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap  ❯


Interview in De Jurist (FD): advocaat Floris Diepraam & Manager Commercial Legal PostNL Stefan Gerts

In het artikel Cliënt en juridisch adviseur: ‘Bij PostNL komt van alles langs’ van De Jurist van afgelopen vrijdag vertellen ondernemingsrecht advocaat Floris Diepraam en Manager Commercial Legal bij PostNL Stefan Gerts over hun langdurige samenwerking. Het interview geeft een inkijkje in het ontstaan van de samenwerking, het belang van een breder perspectief op juridische  ❯

Pot Jonker Advocaten
09 maart 2021

VNPF & Pot Jonker Advocaten kennissessie ‘Vergunningaanvraag buitenfestival’ op 18 maart 2021

De procedures om succesvol een vergunning voor een buitenfestival aan te vragen zijn er de laatste jaren niet makkelijker op geworden. Er moet met steeds meer aspecten rekening gehouden worden bij een vergunningaanvraag. Denk aan de gevolgen van een festival voor de stikstofdepositie in een natuurgebied of de geluids- en verkeersoverlast voor omwonenden. Hoe houdt  ❯


Meer ruimte om afscheid te nemen van oudere werknemer door RVU-vrijstelling

Voor sommige werknemers vallen de jaren voor het bereiken van de AOW-leeftijd zwaar. Werknemers zullen hun arbeidsovereenkomst niet snel zelf opzeggen, omdat dat grote financiële gevolgen kan hebben, onder andere voor de pensioenopbouw. Werkgevers willen die werknemers vaak best iets meegeven bij een eerder ontslag, maar worden tegengehouden door de zogeheten RVU-heffing (heffing naar aanleiding  ❯


Privacyregels voor werkgevers in tijden van corona

Als werkgever heeft u de plicht om voor een veilige werkomgeving te zorgen. Om te voorkomen dat een werknemer met het coronavirus collega’s besmet, wilt u maatregelen treffen en wellicht ook kunnen controleren. Daarbij moet rekening worden gehouden met privacyregels. Voorbeelden van privacyregels U mag bijvoorbeeld niet vragen of uw werknemer corona heeft en als  ❯


Wat komt er kijken bij een reorganisatie vanwege corona?

Misschien bent u als ondernemer de afgelopen periode doorgekomen door gebruik te maken van de NOW en andere steunmaatregelen van de overheid, maar ontkomt u er niet aan om afscheid te gaan nemen van werknemers. In een eerdere blog hebben wij de vier belangrijkste aandachtspunten en reorganisatietips op een rij gezet. In dit blog leest  ❯