Het consoliderende bestemmingsplan en de goede ruimtelijke ordening
De Afdeling vernietigde in een uitspraak van 25 januari 2023 (ECLI:NL:RVS:2023:270) een volledig bestemmingsplan van de gemeente Twenterand. Wat was er aan de hand?
De kwestie begint met de Aldi, die in het dorp Vriezenveen een supermarkt exploiteert en voornemens is te verhuizen. De gemeenteraad is de Aldi goedgezind, en stelt het bestemmingsplan ‘Vriezenveen Lintbebouwing en Centrumgebied PH Westeinde 44’ vast om de bouw- en gebruiksmogelijkheden, die reeds aan Aldi waren vergund, in het plan vast te leggen. Het gaat dus (ook volgens de toelichting bij het plan) om een ‘consoliderend’ bestemmingsplan.
Minstens twee partijen kunnen zich niet verenigen met het plan. De eerste partij is Manitoba Beheer B.V., die speciaal voor de Aldi een pand had aangeschaft, zodat de Aldi daarheen zou kunnen verhuizen. Volgens Manitoba gaf de gemeente daarna ten onrechte geen toestemming voor de verhuizing. Manitoba vindt het niet fraai dat de Aldi nu wel ergens anders een supermarkt mag bouwen en beroept zich op strijd met artikel 3.1.6, tweede lid, van het Bro, omdat hun pand nu leeg blijft staan. De grond slaagt niet, nu de aanvaardbaarheid van de in het bestemmingsplan voorziene locatie in het geheel niet ter beoordeling voorligt.
Ook Vastned Retail Nederland B.V. is ongelukkig met het bestemmingsplan. Vastned is eigenaar van (onder andere) een aantal detailhandelsvestigingen in het centrum van Vriezenveen. Vastned vreest dat haar huurders zullen vertrekken naar het gebouw waar de Aldi naartoe verhuist, nu het bestemmingsplan meer vormen van detailhandel toestaat dan alleen de voor de Aldi vergunde supermarkt. En dat terwijl de leegstand in het centrum al groot is. De gemeenteraad stelt zich op het standpunt dat het plan slechts de reeds vergunde situatie vastlegt, en voor het overige hetzelfde blijft als het voorgaande bestemmingsplan, waarvan bij de vaststelling destijds al de ruimtelijke gevolgen zijn onderzocht.
De Afdeling oordeelt dat de gemeente heeft beoogd een consoliderend bestemmingsplan vast te stellen, maar dat ook wanneer van consolidering sprake is, de gemeente verplicht is te onderzoeken of op grond van gewijzigde planologische inzichten en na afweging van alle betrokken belangen wellicht andere bestemmingen en regels voor gronden moeten worden vastgesteld. Vastned betoogt terecht dat de gemeenteraad voorbij is gegaan aan de vraag of het plan in overeenstemming is met een goede ruimtelijke ordening door binnen het plangebied andere vormen van detailhandel toe te staan dan alleen de supermarkt. De enkele stelling dat andere vormen van detailhandel op grond van het vorige plan ook waren toegestaan en dus ruimtelijk aanvaardbaar zijn, is niet voldoende. Bij het onderzoek naar in hoeverre het toestaan van andere vormen van detailhandel naast de supermarkt ruimtelijk aanvaardbaar is, hadden voorts ook de belangen van Vastned moeten worden meegewogen. Het plan is dus in strijd met artikel 3:2 en 3:4 van de Awb en wordt op grond daarvan in zijn geheel vernietigd.
Hieruit maken we op dat over het vaststellen van consoliderende plannen dus niet al te makkelijk mag worden gedacht. Het simpelweg kopiëren en plakken van de bestemming(omschrijving) van een eerder plan is mogelijk, maar dan moet wel opnieuw worden onderzocht of die bestemmingen (nog steeds) in overeenstemming zijn met de goede ruimtelijke ordening. Dat geldt vervolgens te meer indien derden hun belangen ter zake in de bestemmingsplanprocedure kenbaar maken.
Emma Verhulp
Deze bijdrage is ook gepubliceerd in de Nieuwsbrief Omgevingsrecht van SDU.