Wanneer is een mantelzorgwoning een mantelzorgwoning?



Toen mantelzorg steeds meer als officiële zorgvorm werd gezien en er ook bijvoorbeeld via de Wmo formeel een beroep op werd gedaan, besloot de wetgever dat het tijd was om het bouwen of gebruiken van een mantelzorgwoning aan zo min mogelijk regels onderhevig te maken. In bijlage II bij het Bor werd een aantal definities toegevoegd en werd de mantelzorgwoning aldus grotendeels vergunningvrij, of met een kruimelvrijstelling vergunbaar verklaard. Zo konden opa en oma met een gerust hart in een zelfstandige woonruimte in de achtertuin van de (klein)kinderen worden gehuisvest.

Mantelzorg in Bijlage II Bor

Onder “mantelzorg” verstaat de wetgever, volgens de definitie in Bijlage II: intensieve zorg of ondersteuning, die niet in het kader van een hulpverlenend beroep wordt geboden aan een hulpbehoevende, ten behoeve van zelfredzaamheid of participatie, rechtstreeks voortvloeiend uit een tussen personen bestaande sociale relatie, die de gebruikelijke hulp van huisgenoten voor elkaar overstijgt, en waarvan de behoefte met een verklaring van een huisarts, wijkverpleegkundige of andere door de gemeente aangewezen sociaal-medisch adviseur kan worden aangetoond.

En onder “huisvesting in verband met mantelzorg” wordt verstaan: huisvesting in of bij een woning van één huishouden van maximaal twee personen, van wie ten minste één persoon mantelzorg verleent aan of ontvangt van een bewoner van de woning.

Artikel 1 onder 4 van Bijlage II Bor geeft tot slot aan dat voor de toepassing van Bijlage II huisvesting in verband met mantelzorg wordt aangemerkt als functioneel verbonden met het hoofdgebouw. Op die wijze is geborgd dat een mantelzorgwoning kan worden gezien als een bijbehorend bouwwerk, terwijl toch sprake is van een zelfstandige woning.

Burengeschillen over de mantelzorgwoning

Simpel genoeg, zou men kunnen zeggen. En soms is dat ook zo. Toch leidt deze bouwvrijheid nog wel eens tot burengeschillen.

Zo wist een buurman van een zorgboerderij zijn fictieve belang bij het vergunningvrij kunnen realiseren van een mantelzorgwoning, in te zetten bij een geschil over de aan te houden milieuhinderafstand tussen  die niet bestaande woning en een bij de zorgboerderij horende paardenbak (zie: ABRvS 3 juli 2019, ECLI:NL:RVS:2019:2146, Gst. 2019/142, m.nt. J.W.van Zundert).

En in ABRvS 11 december 2019 (ECLI:NL:RVS:2019:4174), zorgde de buurman er bijna voor dat de mantelzorgwoning naast zijn achtertuin weer zou moeten worden afgebroken. De Afdeling bestuursrechtspraak stak daar toch een stokje voor:

In deze zaak ging het om de legalisatie van een ten behoeve van een ouder echtpaar, gebouwde dijkwoning van 97,4 m2, op het achtererf van het perceel waarop de dochter van het paar en haar gezin wonen. Qua oppervlakte en gebruik paste de mantelzorgwoning niet in het bestemmingsplan. Ook voor de opgerichte wat hogere erfafscheiding gold dat deze niet aan de planregels voldeed.

Het college verleende de omgevingsvergunning met een kruimelgevallenvrijstelling, op basis van artikel 4, aanhef en onderdelen 1, 3 en 9 van Bijlage II Bor. De buren waren het hier niet mee eens en betwistten dat sprake was van noodzakelijke mantelzorg. De woning was ten onrechte geplaatst, en naar hun smaak ook veel te groot en te hoog. Het verpestte hun uitzicht en woongenot.

De rechtbank oordeelde in een tussenuitspraak dat het college nader diende te onderbouwen of er wel sprake was van mantelzorg, in de zin van Bijlage II Bor, en of er niet met geen of kleinere afwijkingen van het bestemmingsplan kon worden volstaan.

De door het college nader gegeven motivering overtuigde de rechtbank niet. De rechtbank oordeelde dat niet was aangetoond dat sprake was van mantelzorg, en bovendien dat de woning ook niet kon worden aangemerkt als een bijbehorend bouwwerk. Er was ten onrechte een beroep gedaan op de kruimelgevallenregeling en de omgevingsvergunning werd vernietigd.

Hoe moet worden aangetoond dat sprake is van een mantelzorgwoning, en niet van een gewone woning?

In hoger beroep ging het om de vraag of de rechtbank terecht had geoordeeld dat een verklaring van een huisarts, wijkverpleegkundige of andere aangewezen sociaal-medisch adviseur nodig was om de noodzaak voor mantelzorg aan te tonen. De Afdeling oordeelde dat uit de wet niet volgt dat voorafgaand aan de vergunningaanvraag de zorgbehoefte bij het college bekend moet zijn. Daarbij kan het college om verklaringen van de huisarts etc. vragen, maar verplicht is dat niet.

Het college had zich verlaten op een verklaring van de Wmo-adviseur waarmee voldoende gemotiveerd was dat bij een van de appellanten sprake is van medische zorg en ondersteuning die de gebruikelijke hulp en zorg van huisgenoten voor elkaar overstijgt en voorts dat sprake is van zorg die daadwerkelijk wordt verleend. Mede gelet op de beoordelingsruimte die het college toekomt bij de vraag of sprake is van mantelzorg, meende de Afdeling dan ook dat het college onder verwijzing naar het advies van de Wmo-adviseur voldoende had gemotiveerd dat er bij appellanten behoefte bestaat aan mantelzorg.

Omdat geconcludeerd werd dat wel degelijk sprake is van mantelzorg, staat ook vast dat er een functionele verbondenheid bestaat van de mantelzorgwoning met het hoofdgebouw. Dat volgt immers rechtstreeks uit artikel 1 onder 4 van Bijlage II Bor. Daarmee is vervolgens de conclusie gerechtvaardigd dat de mantelzorgwoning een bijbehorend bouwwerk is, waarvoor middels de kruimelgevallenregeling vergunning kon worden verleend.

Nu de uitspraak van de rechtbank op deze onderdelen wordt vernietigd, maar die rechtbank niet meer was toegekomen aan de gronden betreffende de erfafscheiding en de goede ruimtelijke ordening, die de buren hadden aangevoerd, beoordeelde de Afdeling bestuursrechtspraak deze gronden zelf. Om kort te gaan: de Afdeling oordeelde, rekening houdend met de beleidsruimte die het college ter zake heeft, dat het college in voldoende mate heeft gemotiveerd waarom een erfafscheiding van 3.30 m. reëel is, en waarom de goede ruimtelijke ordening niet in het geding is.

Deze bijdrage is ook gepubliceerd in de Nieuwsbrief Omgevingsrecht van SDU.

Voor meer informatie kunt u contact opnemen met Marieke Dankbaar (tel. 023 – 5530236), dankbaar@potjonker.nl of één van de andere advocaten van de sectie Bestuurs- en Overheidsrecht van Pot Jonker Advocaten

Vond u deze blog interessant en wilt u op de hoogte blijven? Schrijft u zich dan in voor onze nieuwsbrief.




Actueel / blog

Een tweeluik: de verdringingsreeks: hoe zit het ook alweer?

Het is droger dan ooit en het neerslagtekort is de aflopen jaren fors toegenomen. Ook dit jaar stevenen we weer af op een extreem droog jaar (zie ook de grafiek van de KNMI hieronder). De verwachting is dat door klimaatverandering alleen maar steeds langere droge en hete perioden zullen voorkomen. We zullen er rekening mee  ❯


Training reorganisatietrajecten op 24 augustus

Veel ondernemingen verkeren in zwaar weer, ondanks de NOW en andere steunmaatregelen vanuit de overheid. Sommige ondernemingen zullen niet aan een reorganisatie ontkomen en moeten afscheid gaan nemen van werknemers. Bij een reorganisatie komt veel kijken. Als er veel werknemers bij de reorganisatie betrokken zijn, zal met de vakbonden overleg (moeten) worden gevoerd over een  ❯

Pot Jonker Advocaten
Pot Jonker Advocaten
08 juli 2020

Nieuwe webmodule basis voor samenwerking ZZP’ers?

In alle coronaberichtgeving is het bijna aan de aandacht ontsnapt, maar op 15 juni 2020 stuurden minister Koolmees en staatssecretaris Vijlbrief een brief aan de Voorzitter van de Tweede Kamer over de vervolgstappen in het zzp-beleid. De plannen over de drietrapsraket gaan overboord en er komt voor alle situaties een webmodule. Wat heeft de minister  ❯


AQUAradius onderdeel van de expositie Gebouwde trots

AQUAradius, één van de grootste woonprojecten in ons land dat gerealiseerd is op basis van collectief particulier opdrachtgeverschap, is opgenomen in de nieuwe expositie Gebouwde trots! van ABC Architectuurcentrum Haarlem. Het woonproject is gebouwd in opdracht van CPO-vereniging AQUAradius in samenwerking met ARX Architecten en Ter Steege Bouw Vastgoed Rijssen. Pot Jonker advocaat Jan Coen  ❯

Pot Jonker Advocaten
Pot Jonker Advocaten
25 juni 2020

Pot Jonker Advocaten verwelkomt twee nieuwe advocaten in vastgoedteam

Recentelijk zijn er twee nieuwe advocaten gestart bij Pot Jonker Advocaten, namelijk Esther Dubach en Hendrik-Jan Huijzer. Zij zijn beiden werkzaam binnen het vastgoedrecht. Vastgoedrecht bij Pot Jonker Pieter Nabben, hoofd sectie vastgoedrecht Pot Jonker Advocaten: “We hebben onze sectie Vastgoedrecht uitgebreid met twee echte talenten en dat stemt ons heel tevreden. Vastgoedrecht is een  ❯

Pot Jonker Advocaten
Pot Jonker Advocaten
23 juni 2020

Student-stagiair Sarith Jonker: ‘Mijn geleverde werk werd gewaardeerd’

Stagelopen bij Pot Jonker Advocaten, Sarith Jonker ging de uitdaging aan. Waarvoor koos ze voor Pot Jonker Advocaten, welke verwachtingen had ze en wat vergeet zij nooit meer van haar stage? Op deze en nog meer vragen geeft Sarith antwoord in de rubriek Student-stagiair van de week in MR. Succesvolle stage “De fijne ervaring en  ❯

Pot Jonker Advocaten
Pot Jonker Advocaten
16 juni 2020

Bestemmingsplannen en de omgang met bewonersinitiatieven en -alternatieven

Lang gold in bestemmingsplankwesties dat de Afdeling vooral toetste of de keuze van de raad voor een bepaalde bestemming aanvaardbaar was, zonder daarbij veel aandacht te besteden aan de mogelijkheid dat een door appellanten aangedragen alternatieve invulling misschien wel beter zou zijn geweest. Tegelijkertijd had de Afdeling wel een open oog voor concrete planinitiatieven, veelal  ❯


Floris Bakels adviseur bij Pot Jonker Advocaten

Floris Bakels, oud-vicepresident en oud-advocaat Generaal bij de Hoge Raad en oud-senior rechter bij de rechtbank  Amsterdam, heeft zich als adviseur verbonden aan Pot Jonker Advocaten. Over Floris Bakels Floris Bakels heeft een lange carrière bij de rechterlijke macht doorlopen.  Hij was rechter bij de Rechtbank Haarlem (1984), raadsheer in het Gerechtshof Amsterdam (1989) en  ❯

Pot Jonker Advocaten
Pot Jonker Advocaten
08 juni 2020

NOW 2.0 versus NOW: nieuwe mogelijkheden & belangrijkste verschillen

Het kabinet heeft het Noodpakket 2.0 aangekondigd. Onderdeel van de aangekondigde maatregelen is de verlenging van de NOW met 3 maanden. Wat betekent dit voor werkgevers? Nieuwe mogelijkheden NOW 2.0 Ondernemers die gebruik hebben gemaakt van de NOW 1.0 én ondernemers die dat niet hebben gedaan maar dat voor de komende periode alsnog willen doen, kunnen een beroep  ❯

Pot Jonker Advocaten
Pot Jonker Advocaten
27 mei 2020

Geslaagd beroep op vertrouwensbeginsel met toepassing driestappenplan

In deze blog, zoals verschenen in de nieuwsbrief Omgevingsrecht van Sdu, wordt ingegaan op een uitspraak  van de Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State (hierna: de Afdeling) van 22 april jl. (ECLI:NL:RVS:2020:1128). Centraal in deze uitspraak staat het vertrouwensbeginsel. In de praktijk slaagt (of wellicht: slaagde) een beroep op het vertrouwensbeginsel in het bestuursrecht  ❯