Bestemmingsplannen en de omgang met bewonersinitiatieven en -alternatieven



Lang gold in bestemmingsplankwesties dat de Afdeling vooral toetste of de keuze van de raad voor een bepaalde bestemming aanvaardbaar was, zonder daarbij veel aandacht te besteden aan de mogelijkheid dat een door appellanten aangedragen alternatieve invulling misschien wel beter zou zijn geweest. Tegelijkertijd had de Afdeling wel een open oog voor concrete planinitiatieven, veelal van grondeigenaren, die de raad bij vaststelling van een plan niet zomaar terzijde mocht schuiven. In een uitspraak uit 2018 heeft de Afdeling de kloof tussen alternatieven en initiatieven al een beetje gedicht, door te overwegen dat de raad bij de keuze van een bestemming de voor- en nadelen van alternatieven in die afweging  moet meenemen: “De raad dient bij de vaststelling van een bestemmingsplan rekening te houden met een particulier initiatief betreffende ruimtelijke ontwikkelingen, voor zover dat initiatief voldoende concreet is, tijdig kenbaar is gemaakt en ten tijde van de vaststelling van het plan op basis van de op dat moment bekende gegevens de ruimtelijke aanvaardbaarheid daarvan kan worden beoordeeld. De alternatievenafweging kan er dus uit bestaan dat een particulier initiatief als alternatief voor de ruimtelijke ontwikkeling die het plan mogelijk maakt in aanmerking wordt genomen”.

Dat past ook wel in een tijd van mondige burgers met een right to challenge. De Afdelingsuitspraak van  20 mei 2020 ECLI:NL:RVS:2020:1264 laat ook weer een voorbeeld zien, waarin dit right to challenge met succes in stelling werd gebracht.

In het dorp Halfweg moesten verschillende scholen opnieuw worden gehuisvest. In een gebiedsvisie had de gemeenteraad (van Haarlemmerliede en Spaarnwoude, later gefuseerd tot de gemeente Haarlemmermeer) uitgangspunten benoemd en alternatieven gewogen. Uitgangspunt was dat het verstandig was deze scholen op één plek samen te brengen en daar ook aanpalende voorzieningen als een kinderdagverblijf te huisvesten, waardoor een Integraal Kind Centrum zou ontstaan. Locaties daarvoor waren onderzocht en afgewogen en de keuze was gevallen op een bepaalde locatie. De gymzaal moest uiteindelijk elders een plaats krijgen, omdat de ruimte op de gekozen locatie niet toereikend was. Deze keuze werd vervolgens planologisch uitgewerkt in een ontwerp-bestemmingsplan, maar stuitte op verzet bij enkele omwonenden. Deze wezen in hun zienswijzen verschillende andere locaties aan als in hun ogen beter geschikt voor de vestiging van dit IKC. De raad besteedde aan de aangedragen alternatieven geen aandacht,  hield vast aan de in de gebiedsvisie gemaakte keuze en bestemde dienovereenkomstig.

In beroep tegen het bestemmingsplan kwamen de alternatieven weer op tafel. Dat de raad alternatieven die niet voldeden aan de eis van een unilocatie voor beide scholen niet nader had beschouwd kon de Afdeling billijken. Dat uitgangspunt was aan de raad. “Voor zover in de door omwonenden aangedragen alternatieven is uitgegaan van andere opties, (…), heeft de raad zich naar het oordeel van de Afdeling in redelijkheid op het standpunt kunnen stellen dat er geen sprake is van reële alternatieven. In zoverre heeft de raad ook geen nadere afweging van de alternatieven hoeven maken bij de voorbereiding van het plan en kon worden volstaan met een verwijzing naar de gebiedsvisie”.

Maar er was ook een alternatieve locatie aangedragen, die de raad niet had beschouwd, terwijl die  wel aan de eis van de unilocatie voldeed: de scholen zouden elders worden geconcentreerd. Daar was echter niet voldoende ruimte om óók de gymzaal een plaats te geven. In dit alternatief zou de gymzaal daarom elders komen, t.w.  op de locatie waar de raad de beide scholen had gedacht. De Afdeling oordeelde “… dat de raad dit alternatief niet buiten beschouwing had mogen laten. In de gekozen voorkeursvariant wordt het IKC immers ook ontwikkeld op een andere locatie dan de gymzaal. Omdat in de plantoelichting is uitgegaan van de voorkeurslocatie aan het Margrietplantsoen en geen acht is geslagen op de voor- en nadelen van mogelijke alternatieve locaties, meer specifiek de locatie van de St. Jozefschool in combinatie met een gymzaal in het Margrietplantsoen, oordeelt de Afdeling dat de raad onvoldoende inzichtelijk heeft gemaakt hoe de afweging ten aanzien van dit door omwonenden aangedragen alternatief heeft plaatsgevonden”.

Omwonenden die liever alleen een gymzaal dan een heel IKC in hun “backyard” zagen verschijnen, hadden dus voorlopig succes: de raad moet huiswerk overdoen. En wie weet leidt dat meedenken van omwonenden wel tot een andere keuze.

De uitspraak illustreert dat bestemmingsplanmakers behoedzaam moeten omgaan met aangereikte alternatieven: deze negeren is riskant, omdat dan reële alternatieven mogelijk niet worden onderzocht en afgewogen, hetgeen tot een gebrekkig besluit leidt. Onderzoek is dus nodig. Maar het antwoord op de vraag of een aangedragen alternatief kan gelden als reëel kan weer afhankelijk zijn van door de raad zelf eerder geformuleerde uitgangspunten. Is een aangedragen alternatief reëel, dan betekent dat niet dat de raad daar ook voor moet kiezen. Maar dan zal de motivering van de uiteindelijke keuze inzicht moeten geven waarom de gekozen oplossing de voorkeur verdient boven het alternatief. Omgekeerd: voor een belanghebbende die zich tegen een planologische ontwikkeling wil keren, kan het aandragen van alternatieve locaties in de zienswijzefase dus weldegelijk zin hebben. Hij of zij moet er dan wel op letten dat alternatieven worden aangedragen, die beantwoorden aan de beleidsuitgangspunten op basis waarvan de gemeente de keuze in haar ontwerpplan heeft gemaakt. En die kunnen natuurlijk ook zo uitpakken dat een reëel alternatief niet bestaat.

Deze bijdrage is ook gepubliceerd in de Nieuwsbrief Omgevingsrecht van SDU

Voor meer informatie kunt u contact opnemen met Jan Coen Binnerts (tel. 023-5530246), binnerts@potjonker.nl of een van de andere advocaten van de sectie Bestuurs- en Overheidsrecht van Pot Jonker Advocaten

Vond u deze blog interessant en wilt u op de hoogte blijven? Schrijft u zich dan in voor onze nieuwsbrief.




Actueel / blog

Een tweeluik: de verdringingsreeks: hoe zit het ook alweer?

Het is droger dan ooit en het neerslagtekort is de aflopen jaren fors toegenomen. Ook dit jaar stevenen we weer af op een extreem droog jaar (zie ook de grafiek van de KNMI hieronder). De verwachting is dat door klimaatverandering alleen maar steeds langere droge en hete perioden zullen voorkomen. We zullen er rekening mee  ❯


Training reorganisatietrajecten op 24 augustus

Veel ondernemingen verkeren in zwaar weer, ondanks de NOW en andere steunmaatregelen vanuit de overheid. Sommige ondernemingen zullen niet aan een reorganisatie ontkomen en moeten afscheid gaan nemen van werknemers. Bij een reorganisatie komt veel kijken. Als er veel werknemers bij de reorganisatie betrokken zijn, zal met de vakbonden overleg (moeten) worden gevoerd over een  ❯

Pot Jonker Advocaten
Pot Jonker Advocaten
08 juli 2020

Nieuwe webmodule basis voor samenwerking ZZP’ers?

In alle coronaberichtgeving is het bijna aan de aandacht ontsnapt, maar op 15 juni 2020 stuurden minister Koolmees en staatssecretaris Vijlbrief een brief aan de Voorzitter van de Tweede Kamer over de vervolgstappen in het zzp-beleid. De plannen over de drietrapsraket gaan overboord en er komt voor alle situaties een webmodule. Wat heeft de minister  ❯


AQUAradius onderdeel van de expositie Gebouwde trots

AQUAradius, één van de grootste woonprojecten in ons land dat gerealiseerd is op basis van collectief particulier opdrachtgeverschap, is opgenomen in de nieuwe expositie Gebouwde trots! van ABC Architectuurcentrum Haarlem. Het woonproject is gebouwd in opdracht van CPO-vereniging AQUAradius in samenwerking met ARX Architecten en Ter Steege Bouw Vastgoed Rijssen. Pot Jonker advocaat Jan Coen  ❯

Pot Jonker Advocaten
Pot Jonker Advocaten
25 juni 2020

Pot Jonker Advocaten verwelkomt twee nieuwe advocaten in vastgoedteam

Recentelijk zijn er twee nieuwe advocaten gestart bij Pot Jonker Advocaten, namelijk Esther Dubach en Hendrik-Jan Huijzer. Zij zijn beiden werkzaam binnen het vastgoedrecht. Vastgoedrecht bij Pot Jonker Pieter Nabben, hoofd sectie vastgoedrecht Pot Jonker Advocaten: “We hebben onze sectie Vastgoedrecht uitgebreid met twee echte talenten en dat stemt ons heel tevreden. Vastgoedrecht is een  ❯

Pot Jonker Advocaten
Pot Jonker Advocaten
23 juni 2020

Student-stagiair Sarith Jonker: ‘Mijn geleverde werk werd gewaardeerd’

Stagelopen bij Pot Jonker Advocaten, Sarith Jonker ging de uitdaging aan. Waarvoor koos ze voor Pot Jonker Advocaten, welke verwachtingen had ze en wat vergeet zij nooit meer van haar stage? Op deze en nog meer vragen geeft Sarith antwoord in de rubriek Student-stagiair van de week in MR. Succesvolle stage “De fijne ervaring en  ❯

Pot Jonker Advocaten
Pot Jonker Advocaten
16 juni 2020

Bestemmingsplannen en de omgang met bewonersinitiatieven en -alternatieven

Lang gold in bestemmingsplankwesties dat de Afdeling vooral toetste of de keuze van de raad voor een bepaalde bestemming aanvaardbaar was, zonder daarbij veel aandacht te besteden aan de mogelijkheid dat een door appellanten aangedragen alternatieve invulling misschien wel beter zou zijn geweest. Tegelijkertijd had de Afdeling wel een open oog voor concrete planinitiatieven, veelal  ❯


Floris Bakels adviseur bij Pot Jonker Advocaten

Floris Bakels, oud-vicepresident en oud-advocaat Generaal bij de Hoge Raad en oud-senior rechter bij de rechtbank  Amsterdam, heeft zich als adviseur verbonden aan Pot Jonker Advocaten. Over Floris Bakels Floris Bakels heeft een lange carrière bij de rechterlijke macht doorlopen.  Hij was rechter bij de Rechtbank Haarlem (1984), raadsheer in het Gerechtshof Amsterdam (1989) en  ❯

Pot Jonker Advocaten
Pot Jonker Advocaten
08 juni 2020

NOW 2.0 versus NOW: nieuwe mogelijkheden & belangrijkste verschillen

Het kabinet heeft het Noodpakket 2.0 aangekondigd. Onderdeel van de aangekondigde maatregelen is de verlenging van de NOW met 3 maanden. Wat betekent dit voor werkgevers? Nieuwe mogelijkheden NOW 2.0 Ondernemers die gebruik hebben gemaakt van de NOW 1.0 én ondernemers die dat niet hebben gedaan maar dat voor de komende periode alsnog willen doen, kunnen een beroep  ❯

Pot Jonker Advocaten
Pot Jonker Advocaten
27 mei 2020

Geslaagd beroep op vertrouwensbeginsel met toepassing driestappenplan

In deze blog, zoals verschenen in de nieuwsbrief Omgevingsrecht van Sdu, wordt ingegaan op een uitspraak  van de Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State (hierna: de Afdeling) van 22 april jl. (ECLI:NL:RVS:2020:1128). Centraal in deze uitspraak staat het vertrouwensbeginsel. In de praktijk slaagt (of wellicht: slaagde) een beroep op het vertrouwensbeginsel in het bestuursrecht  ❯