Bestemmingsplannen en de omgang met bewonersinitiatieven en -alternatieven



Lang gold in bestemmingsplankwesties dat de Afdeling vooral toetste of de keuze van de raad voor een bepaalde bestemming aanvaardbaar was, zonder daarbij veel aandacht te besteden aan de mogelijkheid dat een door appellanten aangedragen alternatieve invulling misschien wel beter zou zijn geweest. Tegelijkertijd had de Afdeling wel een open oog voor concrete planinitiatieven, veelal van grondeigenaren, die de raad bij vaststelling van een plan niet zomaar terzijde mocht schuiven. In een uitspraak uit 2018 heeft de Afdeling de kloof tussen alternatieven en initiatieven al een beetje gedicht, door te overwegen dat de raad bij de keuze van een bestemming de voor- en nadelen van alternatieven in die afweging  moet meenemen: “De raad dient bij de vaststelling van een bestemmingsplan rekening te houden met een particulier initiatief betreffende ruimtelijke ontwikkelingen, voor zover dat initiatief voldoende concreet is, tijdig kenbaar is gemaakt en ten tijde van de vaststelling van het plan op basis van de op dat moment bekende gegevens de ruimtelijke aanvaardbaarheid daarvan kan worden beoordeeld. De alternatievenafweging kan er dus uit bestaan dat een particulier initiatief als alternatief voor de ruimtelijke ontwikkeling die het plan mogelijk maakt in aanmerking wordt genomen”.

Dat past ook wel in een tijd van mondige burgers met een right to challenge. De Afdelingsuitspraak van  20 mei 2020 ECLI:NL:RVS:2020:1264 laat ook weer een voorbeeld zien, waarin dit right to challenge met succes in stelling werd gebracht.

In het dorp Halfweg moesten verschillende scholen opnieuw worden gehuisvest. In een gebiedsvisie had de gemeenteraad (van Haarlemmerliede en Spaarnwoude, later gefuseerd tot de gemeente Haarlemmermeer) uitgangspunten benoemd en alternatieven gewogen. Uitgangspunt was dat het verstandig was deze scholen op één plek samen te brengen en daar ook aanpalende voorzieningen als een kinderdagverblijf te huisvesten, waardoor een Integraal Kind Centrum zou ontstaan. Locaties daarvoor waren onderzocht en afgewogen en de keuze was gevallen op een bepaalde locatie. De gymzaal moest uiteindelijk elders een plaats krijgen, omdat de ruimte op de gekozen locatie niet toereikend was. Deze keuze werd vervolgens planologisch uitgewerkt in een ontwerp-bestemmingsplan, maar stuitte op verzet bij enkele omwonenden. Deze wezen in hun zienswijzen verschillende andere locaties aan als in hun ogen beter geschikt voor de vestiging van dit IKC. De raad besteedde aan de aangedragen alternatieven geen aandacht,  hield vast aan de in de gebiedsvisie gemaakte keuze en bestemde dienovereenkomstig.

In beroep tegen het bestemmingsplan kwamen de alternatieven weer op tafel. Dat de raad alternatieven die niet voldeden aan de eis van een unilocatie voor beide scholen niet nader had beschouwd kon de Afdeling billijken. Dat uitgangspunt was aan de raad. “Voor zover in de door omwonenden aangedragen alternatieven is uitgegaan van andere opties, (…), heeft de raad zich naar het oordeel van de Afdeling in redelijkheid op het standpunt kunnen stellen dat er geen sprake is van reële alternatieven. In zoverre heeft de raad ook geen nadere afweging van de alternatieven hoeven maken bij de voorbereiding van het plan en kon worden volstaan met een verwijzing naar de gebiedsvisie”.

Maar er was ook een alternatieve locatie aangedragen, die de raad niet had beschouwd, terwijl die  wel aan de eis van de unilocatie voldeed: de scholen zouden elders worden geconcentreerd. Daar was echter niet voldoende ruimte om óók de gymzaal een plaats te geven. In dit alternatief zou de gymzaal daarom elders komen, t.w.  op de locatie waar de raad de beide scholen had gedacht. De Afdeling oordeelde “… dat de raad dit alternatief niet buiten beschouwing had mogen laten. In de gekozen voorkeursvariant wordt het IKC immers ook ontwikkeld op een andere locatie dan de gymzaal. Omdat in de plantoelichting is uitgegaan van de voorkeurslocatie aan het Margrietplantsoen en geen acht is geslagen op de voor- en nadelen van mogelijke alternatieve locaties, meer specifiek de locatie van de St. Jozefschool in combinatie met een gymzaal in het Margrietplantsoen, oordeelt de Afdeling dat de raad onvoldoende inzichtelijk heeft gemaakt hoe de afweging ten aanzien van dit door omwonenden aangedragen alternatief heeft plaatsgevonden”.

Omwonenden die liever alleen een gymzaal dan een heel IKC in hun “backyard” zagen verschijnen, hadden dus voorlopig succes: de raad moet huiswerk overdoen. En wie weet leidt dat meedenken van omwonenden wel tot een andere keuze.

De uitspraak illustreert dat bestemmingsplanmakers behoedzaam moeten omgaan met aangereikte alternatieven: deze negeren is riskant, omdat dan reële alternatieven mogelijk niet worden onderzocht en afgewogen, hetgeen tot een gebrekkig besluit leidt. Onderzoek is dus nodig. Maar het antwoord op de vraag of een aangedragen alternatief kan gelden als reëel kan weer afhankelijk zijn van door de raad zelf eerder geformuleerde uitgangspunten. Is een aangedragen alternatief reëel, dan betekent dat niet dat de raad daar ook voor moet kiezen. Maar dan zal de motivering van de uiteindelijke keuze inzicht moeten geven waarom de gekozen oplossing de voorkeur verdient boven het alternatief. Omgekeerd: voor een belanghebbende die zich tegen een planologische ontwikkeling wil keren, kan het aandragen van alternatieve locaties in de zienswijzefase dus weldegelijk zin hebben. Hij of zij moet er dan wel op letten dat alternatieven worden aangedragen, die beantwoorden aan de beleidsuitgangspunten op basis waarvan de gemeente de keuze in haar ontwerpplan heeft gemaakt. En die kunnen natuurlijk ook zo uitpakken dat een reëel alternatief niet bestaat.

Deze bijdrage is ook gepubliceerd in de Nieuwsbrief Omgevingsrecht van SDU

Voor meer informatie kunt u contact opnemen met Jan Coen Binnerts (tel. 023-5530246), binnerts@potjonker.nl of een van de andere advocaten van de sectie Bestuurs- en Overheidsrecht van Pot Jonker Advocaten

Vond u deze blog interessant en wilt u op de hoogte blijven? Schrijft u zich dan in voor onze nieuwsbrief.




Actueel / blog

VNPF & Pot Jonker Advocaten kennissessie ‘Vergunningaanvraag buitenfestival’ op 18 maart 2021

De procedures om succesvol een vergunning voor een buitenfestival aan te vragen zijn er de laatste jaren niet makkelijker op geworden. Er moet met steeds meer aspecten rekening gehouden worden bij een vergunningaanvraag. Denk aan de gevolgen van een festival voor de stikstofdepositie in een natuurgebied of de geluids- en verkeersoverlast voor omwonenden. Hoe houdt  ❯


Brian van Veen cum laude geslaagd voor INSOLAD/Grotius opleiding Insolventierecht

Sinds 2015 is Brian van Veen als advocaat verbonden aan ons team Ondernemingsrecht & Insolventie. Begin 2020 is hij begonnen met de INSOLAD/Grotius specialisatieopleiding Insolventierecht. Deze opleiding is de meest uitvoerige en complete postacademische opleiding op het gebied van insolventierecht. Recent heeft Brian deze opleiding zeer succesvol, namelijk cum laude, afgerond. Pot Jonker Advocaten feliciteert  ❯

Pot Jonker Advocaten
22 februari 2021

CPO-project AQUAradius toegelicht tijdens ABC livestream event

AQUAradius, één van de grootste woonprojecten in ons land dat gerealiseerd is op basis van collectief particulier opdrachtgeverschap, was tot 15 oktober 2020 onderdeel van de expositie Gebouwde trots! van ABC Architectuurcentrum Haarlem. In het ABC livestream event van afgelopen november licht advocaat Jan Coen Binnerts, die als juridisch adviseur optrad in dit project namens  ❯


Een omgevingsvergunningplicht voor het kappen van bomen? Vergeet het bestemmingsplan niet!

Voor het kappen van een of meer bomen kan vereist zijn dat een omgevingsvergunning wordt aangevraagd bij het college van burgemeester en wethouders. Kappen kan namelijk vergunningplichtig zijn op grond van de APV of de Bomenverordening van een gemeente. Een vergunningplicht voor het rooien van bomen kan daarnaast ook volgen uit het bestemmingsplan dat van  ❯


Bestuursrechtadvocaat Lieke Feenstra gestart bij Pot Jonker Advocaten

Met ingang van 1 januari 2021 is Lieke Feenstra (30) gestart als advocaat bestuurs- en omgevingsrecht bij Pot Jonker Advocaten. Ze werkt binnen het team Overheid & Bestuur. Binnen dit team richt ze zich voornamelijk op het overheidsaansprakelijkheidsrecht naast het ruimtelijke ordeningsrecht en toezicht en handhaving. Lieke werkte voor haar overstap naar Pot Jonker Advocaten  ❯

Pot Jonker Advocaten
15 februari 2021

Vragen naar vaccinatiebewijs een juridische jungle

Het is niet mogelijk om iemand te verplichten zich te laten vaccineren tegen corona. Wel wordt er in de politiek gesproken over maatregelen om mensen die gevaccineerd zijn weer bepaalde activiteiten te laten doen zonder beperkingen. Terwijl mensen zonder vaccinatie geweigerd kunnen worden. In dat verband gaf de Gezondheidsraad recent een advies met betrekking tot  ❯


Het schorsen van een bestemmingsplan en de daarmee gecoördineerde omgevingsvergunning: haastige spoed is zelden goed

Als men haast heeft om een project tot uitvoering te brengen, maar daarvoor wel het bestemmingsplan moet worden aangepast, kan gekozen worden voor de coördinatieprocedure. Met die procedure wordt meteen na vaststelling van het bestemmingsplan, waarmee in de gewenste ontwikkeling wordt voorzien, een omgevingsvergunning afgegeven voor precies dat mogelijk gemaakte project. Tegen beide besluiten staat  ❯


Eerste corona-bodemzaak: gedwongen sluiting leidt tot 50% huurkorting

Heel veel ondernemers worden hard geraakt door de coronacrisis en de overheidsmaatregelen die daarvan het gevolg zijn. Door de gedwongen sluiting vallen inkomsten weg, terwijl de vaste lasten doorlopen. Sinds maart zijn hierover de nodige kort gedingen gevoerd, met name over de doorbetaling van de huur. De voorzieningenrechter staat het huurders daarin vaak toe om  ❯


Webmodule zzp gestart als pilot

Veel organisaties werken met zzp’ers. Zorginstellingen voelen zich daartoe vaak ‘gedwongen’ vanwege de krapte op de arbeidsmarkt. Zzp’ers in de zorg werken vaak liever als zelfstandige dan als werknemer. In een aantal gevallen zal daadwerkelijk sprake zijn van zelfstandig ondernemerschap. Maar vaak worden zzp’ers ingehuurd, terwijl feitelijk sprake is van een dienstverband en loonbelasting en  ❯


Hof van Justitie oordeelt artikel 6:13 Awb in milieuzaken in strijd met het Unierecht

Op 14 januari 2021, ECLI:EU:C:2021:7, heeft het Europese Hof van Justitie arrest gewezen over de prejudiciële vragen die waren gesteld door de rechtbank Limburg over de verenigbaarheid van artikel 6:13 Algemene wet bestuursrecht (Awb) met het Unierecht. Procedure bij rechtbank Limburg De rechtbank Limburg moest oordelen over de verlening van een omgevingsvergunning voor de uitbreiding  ❯